Zijn luidsprekers met een basreflexpoort te verkiezen boven andere luidsprekers?
Inleiding
Er zijn ontelbaar veel luidsprekers te koop... Een oerwoud aan modellen en technieken.
Wie zich verdiept in luidsprekers komt vroeg of laat terecht in het dilemma welke luidsprekertechniek het beste lage tonen weergeeft? Is dat een gesloten kast, een basreflexsysteem, een transmissielijn, een passieve radiator, of misschien een paneelluidspreker?
Alle technieken werken anders en hebben hun voor- en nadelen. We zetten er een aantal uiteen.
De basreflexluidspreker: meest voor komend?
Veel luidsprekers die vandaag op de markt zijn, gebruiken een basreflexpoort. Dat is de opening – vaak een ronde buis – die je op of in de luidspreker ziet. Die kan zich aan de voorzijde, de achterzijde of zelfs onderaan de luidspreker bevinden.
Zo’n poort helpt de luidspreker om lage tonen efficiënter weer te geven. Simpel gezegd gebruikt het systeem de lucht in de kast om de basweergave te versterken. Daardoor kan een relatief compacte luidspreker toch behoorlijk diepe lage tonen produceren.
Er zijn echter ook minpuntjes. Wanneer er veel lucht door de poort beweegt, kan er soms “poortruis” ontstaan. Dat is een licht blazend of ruisend geluid dat bij hoge volumes hoorbaar kan worden.
Ook de plaatsing van de luidspreker speelt een belangrijke rol. Vooral luidsprekers met een poort aan de achterkant vragen extra aandacht. Wanneer ze te dicht bij een muur staan, kan het laag te zwaar (aangedikt) of minder gecontroleerd klinken (boemerig). Dat betekent niet dat zulke luidsprekers slecht zijn, maar wel dat je ze best een eind(je) van de wand (en zeker een hoek) plaatst.
Transmissielijn: een lange(re) weg voor het laag
Een transmissielijnluidspreker werkt anders dan met basreflexpoort, ondanks dat er ook een opening is. In plaats van een “eenvoudige” poort wordt de achterzijde van de woofer verbonden met een lange interne gang die door de luidspreker loopt.
Die gang – de transmissielijn – is vaak gevuld met dempend materiaal en heeft een zorgvuldig berekende lengte. Het geluid dat van de achterkant van de woofer komt, legt dus een langere weg af voordat het naar buiten komt.
Door die langere weg en de demping in de transmissielijn kan het systeem diepe natuurlijke lage tonen produceren. Het principe lijkt een beetje op basreflex, maar de werking is anders: waar een basreflexpoort vooral een specifieke frequentie versterkt, probeert een transmissielijn het laag geleidelijk en gecontroleerd te laten uitbreiden.
Het ontwerpen van zo’n systeem is beduidend complexer, maar wanneer het goed gedaan is, kan het zeer goede resultaten opleveren. Indien niet, dan kan het ook goed fout zitten met de basweergave.
Gesloten luidsprekers: eenvoud en controle
Bij een gesloten luidspreker is de kast volledig dicht. Er is dus geen opening waar lucht in en uit kan. Er ontstaat dus zeker geen poortruis.
De lucht(druk) in de kast werkt daarom als een soort veer die de beweging van de woofer (de luidspreker die het laag weergeeft) mee controleert. Daardoor ervaren veel luisteraars de bas van gesloten systemen als strak en gecontroleerd.
Het nadeel is dat het rendement vaak wat lager ligt. Rendement betekent hier hoeveel geluid een luidspreker produceert uit een gegeven versterkervermogen. Bij een gesloten systeem is er meestal wat meer vermogen nodig om hetzelfde niveau aan lage tonen en algemeen volume te bereiken.
Passieve radiator: gesloten kast, maar met een extra hulp
Een luidspreker met een passieve radiator (of meerdere) lijkt op het eerste gezicht op een gewone luidspreker met meerdere woofers. In werkelijkheid zijn één of meer van die membranen echter niet voorzien van een magneet en dus ook niet op het versterkersignaal aangesloten.
De passieve radiator beweegt mee met de luchtverplaatsing in de kast en helpt zo de lage tonen te versterken. Technisch gezien blijft de kast gesloten, waardoor je de voordelen daarvan behoudt: er is geen open poort en dus ook geen poortruis. Tegelijk kan het systeem toch een hoger rendement halen dan een klassieke gesloten luidspreker, dankzij de meetrillende extra woofer(s).
Je zou het dus kunnen zien als een manier om de voordelen van een gesloten systeem te combineren met een efficiëntere laagweergave. Ook dit systeem moet technisch doordacht zijn, waarbij de passieve radiator(en) in principe minstens even groot moeten zijn als de woofer(s) die wel aangesloten is/zijn. Door de extra woofers kan deze techniek ook watduurder uitvallen dan andere.
Paneelluidsprekers: een andere benadering
Naast klassieke luidsprekers met conussen bestaan er ook paneelluidsprekers, zoals elektrostaten en magnetostaten. Die werken volgens een heel ander principe.
In plaats van een conus die lucht naar voren en achteren duwt, gebruiken ze een zeer dun membraan over een groot oppervlak dat als geheel beweegt. Dat membraan is vaak veel lichter dan een traditionele woofer, waardoor zulke luidsprekers bekendstaan om hun zeer transparante en snelle weergave.
Voor midden- en hoge tonen levert dat vaak spectaculaire resultaten op. Maar voor lage tonen brengt dit principe grote uitdagingen met zich mee.
Lage tonen vragen namelijk veel luchtverplaatsing, zeker op hoger volume. Dat kan je bereiken met een grote uitslag van een woofer of met een heel groot membraanoppervlak. Paneelluidsprekers hebben doorgaans wel een groot oppervlak, maar hun membraan kan meestal maar een beperkte afstand bewegen.
Daardoor kan het laag vaak minder krachtig of minder diep zijn dan bij klassieke luidsprekers met grote woofers. Bij paneelluidsprekers lossen fabrikanten dit doorgaans op door:
- een zeer groot paneel te gebruiken, of
- het paneel te combineren met een traditionele woofer.
Wanneer alles goed afgestemd is, kunnen paneelluidsprekers een zeer natuurlijke en ruimtelijke basweergave geven, al klinkt die vaak anders dan de meer “fysieke” bas van een grote dynamische luidspreker. Nadeel: indien het paneel te klein is of er geen combinatie wordt gemaakt met een traditionele dynamische woofer, dan krijg je geen krachtig laag uit de paneelluidspreker.
Nog meer technieken, maar die zeldzamer zijn
De bandpass luidspreker: de woofer zit volledig verborgen in de kast. Het geluid komt via één of meerdere openingen (meestal poorten) naar buiten, waarbij de behuizing ervoor zorgt dat vooral een bepaald gebied van de lage tonen zeer efficiënt wordt versterkt. Nadelen: complex en beperkt frequentiegebied waarbinnen dit goed werkt.
De hoornluidspreker: het geluid van de woofer wordt via een hoorn naar buiten geleid. Die hoorn vergroot de efficiëntie en maakt het mogelijk dat het laag krachtig en dynamisch klinkt, vooral bij grote kamers of bij hoge geluidsdruk. Er is relatief weinig versterkervermogen nodig. Nadelen: zeer groot, moeilijker te plaatsen, complexer en duurder.
De open baffle luidspreker: de woofer(s) zit(ten) op een vlak paneel zonder kast eromheen. Het geluid straalt aan beide zijden van de woofer de kamer in, wat zorgt voor een open en natuurlijke klank. Nadelen: het laag kan door de open wooferopstelling minder diep en krachtig zijn.
De servo controlled woofer: hier meet elektronica continu hoe de woofer beweegt en corrigeert dit direct. Zo blijft het laag zeer strak en gecontroleerd, met weinig vervorming, zelfs bij hogere volumes. Vooral aangewend in subwoofers. Nadelen: duurder en complexer.
Vergeet de kamer en je luisterplek niet
Wat vaak vergeten is dat de luisterruimte minstens even belangrijk is als de luidspreker zelf.
De plaatsing van de luidsprekers speelt een rol, maar ook je eigen luisterpositie heeft invloed. Zit je bijvoorbeeld met een muur dicht achter je, dan zal die het geluid weerkaatsen. Die reflecties mengen zich met het directe geluid van de luidsprekers en kunnen je waarneming vertroebelen.
In zo’n geval kan het helpen om die wand wat te voorzien van geluidbrekende elementen, zoals boekenkasten, schilderijen of andere wanddecoratie. Die elementen zorgen ervoor dat het geluid minder direct wordt teruggekaatst en dat je een natuurlijker geluidsbeeld krijgt.
Conclusie: vertrouw vooral op je eigen oren
Dus, zijn luidsprekers met een basreflexpoort beter dan andere luidsprekers?
Je las het al: niet per se. Elke techniek kan prachtige resultaten opleveren wanneer goed ontworpen en de luidsprekers correct opgesteld worden in een akoestisch degelijke ruimte en je niet met je achterhoofd tegen een wand aan gaat zitten 😊.
De beste keuze is uiteindelijk de luidspreker die jou het meeste luisterplezier geeft.
